بار تولد شرق شناس روسى را عقيده بر اين است بردسان نخستين نويسندهء سريانى 155 - 222 م كه در او سازندگى مىكرده است در مقام آن بوده تا بين فلسفهء بت پرستى به نام گنستيزم و نصرانيت يك نوع رابطه و هماهنگى ايجاد كند ، و در اين زمينه آراء و عقايدى كه بردسان ارائه داده خود بر مانويت مانى اثر گذاشته است . محمد فؤاد كوبريلى نويسندهء ترك نيز در حاشيه اى بر آن كتاب نوشته است مىگويد : گنوس بالاترين حد معرفت به اسرار است ! « 1 » دين مانى مكتب مانى اساس جهان را بر دو اصل نور و ظلمت ، و سه دورهء گذشته و حال و آينده مىداند . در دورهء گذشته ، نور و ظلمت هر يك جدا از يك ديگر ، و در كنار هم قرار داشتند . نور در بالا ، و ظلمت در پايين ، و دامنه آن به سه جهت كشيده شده بود . جهان نور ، ميهن همه نيكى ها از نظم و ترتيب ، خوشبختى و آرامش ؛ و جهان ظلمت كانون همه بدى ها ، از پليدى ها ، تشويش و نگرانى ، جنگ ها و بلاها و نگرانى ها بود . فرمان روايى جهان نور با ( اهورا مزدا ) . و بر جهان ظلمت و تاريكى فرشته يا خداى تاريكى به نام شيطان ( يا اهريمن ) حكومت مىكردند . جهان ظلمت از پنج طبقه ، ابرهاى تيره و تار ، شعله هاى خشمگين آتش ، طوفان و گرد بادهاى كوبنده ، لجن و تاريكى مطلق تشكيل شده ، رياست هر طبقه با شيطانكى « 2 » به صورت هاى ديو ، شير ، عقاب ، و . . . بود . عناصر سازنده طبقات پنج گانهء جهان ظلمت را پنج عنصر طلا ، مس و . . . و مزه هاى پنج گانهء شورى و تلخى ، و . . . تشكيل مىدادند . و هر طبقه از پليدى ها ، و شرارت ها ، و ديوان و ددان دو پا و حيوانات چهار پا مالامال بوده است .

--> ( 1 ) . تاريخ الحضارة الاسلاميه نوشتهء ف بار تولد چاپ مصر سال 1942 م ص 11 - 12 ( 2 ) . در اصل عربى ( اراكنه ) آمده است .